تبلیغات
کمپ نقشه برداری و ژئوماتیک - مهندس جمشید عبدالهیان - تاریخ نقشه برداری در ایران - بخش دوم

تصاویر منتخب

تاریخ نقشه برداری در ایران - بخش دوم

در سال 1298 هجری قمری هفت نفر از افسران ایرانی که به طرز نظام اتریشی تربیت شده بودند تحت ریاست مربی خود بارون لتنر از دولاب، دوشان تپه، تا ازگل و سلطنت آباد و تجریش و اوین و ونک و امیرآباد تا امامزاده حسن را با مقیاس یک بیست و پنج هزارم با قدم نقشه برداری کردند.

                                                                                                    

در عکس مقابل در وسط صف نشسته مرحوم سرتیپ عبدالرزاق مهندس در مجاور کره جغرافیایی دیده می شود. در کنار ایشان مرحوم میرزا ابراهیم سعیدالعلما مدیر و موسس مدرسه اقدسیه نشسته اند. این عکس مربوط به سال 1278 هجری شمسی در مدرسه اقدسیه است.بقیه اشخاص ردیف نشسته و افراد پشت سر آنها هیئت علمی و معلمان مدرسه می باشند. پهلوی سرتیپ عبدالرزاق شخص عصا بدست مرحوم میرزا علی اکبرخان رضی ناظم آن مدرسه نشسته است.ردیف های سوم و چهارم و پنجم جمعی از شاگردان مدرسه در آن زمان می باشند. در آن موقع مدرسه اقدسیه 9 کلاس و حدود ششصد شاگرد داشت. سرتیپ عبدالرزاق در سالهای 1320 قمری(1278 شمسی) تا 1330 قمری (1288 شمسی) معلم جغرافیا و هندسه آن مدرسه بودند. تاسیس مدرسه اقدسیه در سال 1273 شمسی با اجازه مرحوم میرزا محمد حسن آشتیانی مجتهد و مرجع تقلید وقت و مرحوم میرزا ابوالحسن جلوه استادان مرحوم سعیدالعلما صورت گرفته و در واقع اولین دبستان و دبیرستان در ایران می باشد.

در حدود سال 1307 قمری دو نفر مهندس ایرانی به نامهای محمد حسن میرزا و علیخان ( علیخان پیر محمودخان ملک الشعراء می باشد) محمودخان هم نقاش بوده و هم در مهندسی به رسم آن زمان درجه سرتیپی را داشته است از تهران به فیروزآباد فارس مسافرت کرده و نقشه نسبتاً کاملی از راه و شهرها و قصبات و آبادیها و کوهها و رودخانه های مسیر خود و تا حد امکان اطراف آن را برداشت کردند و اطلاعات مفیدی هم در باره آن نقاط بدست آوردند که عین آن نقشه و یادداشتهای افراد یادشده در کتاب جغرافیای مفصل ایران تالیف مسعود کیهان درج شده است.

مرحوم حاجی نجم الدوله بعد از برداشت و چاپ نقشه تهران به همراهی شاگردان رشته مهندسی مدرسه دارالفنون به مقیاس 4000/1  ، تعداد زیادی از آبادیها و روستاهای اطراف تهران از قبیل دولاب، بهجت آباد، جلالیه، باغ شاه، امامزاده حسن، جی، بریانک، خانی آباد، اسفندیاری، یخشی آباد و علی آباد را نیز با مقیاس 4000/1 نقشه برداری کردند ولی آن نقشه به چااپ نرسید.

بعد میرزا محمدعلیخان سرتیپ و داماد او میرزا احمدخان سرتیپ مهندس از حدود شنالی خراسان نقشه های متعددی برداشتند که نسخه های خطی آنها هنوز موجود است.

در سال 1890 میلادی مطابق 1308 هجری قمری، میرزا محمدعلیخان سرتیپ و پسر او میرزا عبدالرحیم خان کاشف الملک که سر حد ایران و افغانستان ( بخش هشتادان) با حکمیت ژنرال ماکلین انگلیسی تحدید شد از طرف دولت ایران ماموریت فنی داشته و جزء مهندسان آن کمیسیون بودند( رجوع شود به کتاب مرزهای ایران تالیف مرحوم مهندس محمدعلی مخبر). بعد موسیو وت آلمانی معلم پیاده نظام مدرسه دارالفنون با شاگردان طبقه اول پیاده نظام تقریباً از سال 1308 تا 1311 هجری قمری نقشه ای از شمال تهران تا قصر قاجار و عباس آباد، یوسف آباد، بهجت آباد و جلالیه را به مقیاس 12500/1 برداشت کرد.

بعداً مرحوم سرتیپ عبدالرزاق مهندس بغایری و مرحوم کلنل رضاخان شاگرد اول پیاده نظام دارالفنون آن زمان اقدام به تکمیل همان نقشه موسیو وت کرده و متفقاً دولاب، دوشان تپه، نجف آباد، هاشم آباد، دولت آباد، فرح آباد، خانی آباد، یخشی آباد، قلعه مرغی، امازاده حسن، باغ شاه و امیرآباد را با قدم نقشه برداری کردند. چون کلنل رضاخان به سفر خراسان رفت، سرتیپ عبدالرزاق بغایری از سال 1318 هجری قمری به بعد نقشه های سابق را با مقیاسهای 1000/1 و 2000/1 و 4000/1 و 6250/1 و 8000/1 و 12500/1 به وسیله آلات جدیدالاختراع امروزی از قبیل تئودولیت، ترزایاب، ترانزیت، استرلاب، تخته سه پایهو آلیداد و غیره با کمک شاگردان خود در کمال دقت تجدید کرده و آنها را به چاپ رساند و نقشه ای هم با مقیاس 200000/1 از اطراف تهران با وسائل امروزی برداشت کرد و آن را نیز چاپ کرد ولی نقشه کامل دیگری که به مقیاس 25000/1 تا ده فرسخی اطراف تهران برداشت کرده بود به چاپ نرسید و فقط در یک نسخه ترسیم شد.

همچنین اشتالخان رئیس سابق پستخانه بسیاری از نقاط ایران را نقشه برداری کرده بود و مهندس عبدالرزاق خان چنانکه خودشان اظهار داشته اند آنچه را که در مغرب رود کرج و شاه چایی می باشد از روی نقشه اشتالخان نقل آورده ولی از سرچشمه رود کرج ( کوه کندوان) تا آخر خاک ورامین را خود ایشان مستقیماً نقشه برداری کرده است. همچنین از ورامین به طرف مشرق تا آخر خاک خوار را از روی نقشه عبدالرسول خان و اشتالخان نقل کرده است ولی از ورامین تا تهران، و غار، پشاپویه، لواسانات، کن، سولقان، رودبار، لار و شهرستانک را از روی عملیات چهارده ساله خود در این نقشه چاپی نقل کرده است.

از دیگر خدمات مرحوم سرتیپ عبدالرزاق نقشه برداری مرزهای بلوچستان و مقداری از سیستان و تمام سرحدات افغانستان و سرحد مغان از بیله سوار تا کنار رود ارس می باشد. همچنین از خلیج فارس تا کوشک بصری (قریب بیست فرسخ) و تقریباً تمام مرزهای مغرب ایران را نقشه برداری کرده است و مدت پنج سال از 1351 تا 1356 هجری قمری، از آقریداق تا اشنویه که مرزهای ترکیه با استان آذربایجان می باشد برای تحدید حدود نقشه برداری کرده است. دیگر از خدمات ایشان چاپ نقشه مفصل ایران و یکدوره نقشه جهان ( در هفت قطعه) بوده که در آن زمان چاپ و انتشار یافته است.

مرحوم سرتیپ عبدالرزاق نخستین کسی بود که ارتفاع قله توچال را به طور دقیق با وسائل امروزی اندازه گرفته که در کتب جغرافیایی درسی ذکر شده است. همچنین در تحدید حدود مرزهای ایران از طرف دولت ایران" وزارت خارجه " رئیس هیئت ماموران ایرانی بوده و به عنوان یک کارشناس مجرب و ماهر مورد احترام هیءتهای خارجی بوده است.

نگارنده با مرحوم سرتیپ عبدالرزاق بغایری آشنایی داشته و اغلب به محضر ایشان می رفته است. در سال 1320 خورشیدی اینجانب یک دوره از کتابهای نقشه برداری خود را که تازه از چاپ خارج شده بود به ایشان تقدیم داشتم که فوق العاده مورد توجه شان قرار گرفت و گفتند نخستین کتاب جامعی است که در این فن می بینم. بخش عمده ای از تاریخچه را نگارنده از یادداشت های سرتیپ و مقداری هم از اطلاعات میرزا ابراهیم سعیدالعلما که از دانشمندان فلسفه و حکمت و نجوم بوده اند بدست آورده است. مرحوم سعیدالعلماء از بانیان فرهنگ جدید و موسس اولین دبستان و دبیرستان با اسلوب امروزی به نام مدرسه اقدسیه بوده و آن را در سال 1315 قمری مطابق 1273 خورشیدی در تهران تاسیس کرده و متجاوز از پنجاه سال در این مدرسه به تعلیم و تربیت فرزندان این کشور مشغول بوده اند و مرحوم سرتیپ عبدالرزاق بغایری در سالهای 1320 تا 1330 هجری قمری معلم جغرافیا و هندسه آن مدرسه بوده و در حین تدریس هندسه از مساحی و تعیین مساحت زمینها هم عملاً درسهایی داده اند. دبستان و دبیرستان اقدسیه حدود شش ماه پس از دبستان رشدیه به دستور امین الدوله و به مدیریت مرحوم حاجی میرزا حسن رشدیه تاسیس شد و فقط دبستان بود. تاریخچه مختصر فن نقشه برداری در ایران گذشته، در اینجا به پایان می رسد.

اما از آغاز قرن چهاردهم هجری که بزرگترین تحولاتو فنی و صنعتی از قبیل توسعه دبیرستانها، تاسیس راه آهن و ساختن راها و جاده ها و استخراج معادن و سایر تاسیسات فنی دیگر در ایران شروع شد در اثر ورود و استخدام مهندسان نقشه برداری و ژئودزی اروپایی و تماس و همکاری آنها با دانشجویان و مهندسان ایرانی و همچنین در اثر اعزام دانشجو به خارج از کشور و تاسیس دانشکده فنی دانشگاه تهران و تدریس اساتید متخصص اروپایی و ایرانی در آن دانشکده و همچنین تاسیس آموزشگاهها و هنرستانهای نقشه برداری جهت راه و معادن و بنادر و غیره، فن نقشه برداری کاملا معرفی شد و عملا رو به پیشرفت گذارد و توجه مردم به این فن زیادتر شد ولی وسائل آموزشی به صورت کتاب یا مجله و همچنین معلم یا استاد یاد دهنده وجود نداشت.

در بدو تاسیس دانشکده فنی (1313 خورشیدی) دانشگاه تهران یک نفر استاد آلمانی بنام موسیو کریفتر برای تدریس نقشه برداری عمومی و تخصصی آن دانشکده استخدام شد که مدت چندین سال در آن دانشکده به طور علمی و عملی به تدریس اشتغال داشت.

در مهرماه سال 1319 خورشیدی بنابر تصمیم شورای وقت دانشکده فنی تدریس علمی و عملی نقشه برداری عمومی و  اختصاصی آن دانشکده بعهده اینجانب واگذار شد. اینجانب تصمیم گرفتم کلیه یادداشتها و نتایج تجربیات و مطالعات و ترجمه های مربوط به این فن را در یک کتاب کامل آموزشی در اختیار دانشجویان وقت و علاقه مندان و مهندسان قرار دهم، در اردیبهشت ماه 1320 خورشیدی اولین دوره کتابهای نقشه برداری اینجانب منتشر شد که فوق العاده مورد استقبال عموم واق گشت. آن کتابها را نگارنده مدت هفت سال در کلاسهای دانشکده فنی و همچنین در آموزشگاه ئزارت راه و آموزشگاه اختصاصی اداره معادن سابق و دانشکده افسری وقت به طور علمی و عملی تدریس کردم به طوری که حدود چند صد نفر از راه تعلیم مستقیم نگارنده و چندین هزار نفر هم از راه مطالعه آن کتابها نقشه برداری و ژئودزی آموختند. اینان بودند که بعدها به توسعه این فن پرداختند. با ایجاد سازمان نقشه برداری کشوری و احداث آموزشگاههای خصوصی از طرف مردم، آموزش این فن در تمام زمینه ها رواج پیدا کرد.

در سال 1336 عده ای از ناشران و مهندسان و علاقه مندان خواستار چاپ آ کتابها شدند. اینجانب تصمیم گرفتم که کتاب جدیدتری در 840 صفحه تالیف کنم آن کتاب به نام نقشه برداری جدید توسط انتشارات ابوریحان به چاپ رسید که در مدت کوتاهی چند هزار نسخه آن نایاب شد، این نکته میزان توجه و علاقه مندی مردم را نسبت به این فن نشان می داد.

از سال 1960 میلادی، کاربرد الکترونیک توسط کمپانی ویلد و کمپانی کرن که یکی شده اند در ساختمان فاصله یابها شروع شد و سپس کمپانی K-E آمریکایی و کمپانی زایس آلمانی و سوکیشای ژاپنی و آگای سوئدی و بعضی کمپانیهای انگلیسی به ساختن فاصله یابهای الکترونیکی پرداختند. امروز اشعه لیزر، نور مادون قرمز و مایکروویو درز نقشه برداری و ژئودزی استفاده می شود. در سال 1367 خورشیدی نگارنده کتاب جدیدی به نام نقشه برداری جدید با آخرین پیشرفتها و تحولات امروزی و نقشه برداری اتوماتیک با استفاده از کامپیوتر در دو جلد و 1514 صفحه تالیف کرد و بچاپ رساند که اهم مطالب آن به صورت زیر می باشد:

1)      فاصله یابی با اشعه لیزر

2)      فاصله یابی با اشعه مادون قرمز

3)      فاصله یابی با مایکوویو

4)      تشریح کامل تئودولیتها و تاکئومترهای الکترواپتیکی و الکترونیکی

5)      تلورومترها، فاصله یابهای کرن، دیستوماتهای ویلد

6)      مکومترهای کرن، دیستومتر کرن، تاکئومترهای سوکیشا

7)      آلفا کورد، سیکود

8)      ژئودیمترها، تله مترهای جدید، نقشه برداری خودکار.

ماخذ : نشریه سپهر ، دوره اول، شماره اول صفحه 4 الی 8 ، انتشارات سازمان جغرافیایی کشور .

نظرات

ارسال نظر

 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.

درباره سایت

ابتدا حضور جنابعالی را نه به عنوان مهمان بلکه میزبان اصلی وبلاگ نقشه برداری و امور ژئوماتیک خیر مقدم عرض می نمایم. از آنجا که اینجانب جمشید عبدالهیان کارشناس ارشد ژئودزی دارای تجربه کاری برای سازمان نقشه برداری کشور ، سازمان جغرافیایی ، اداره ثبت اسناد و اکنون شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس و از طرفی تنها کارشناس رسمی دادگستری در رشته نقشه برداری در غرب مازندران می باشم لذا بر خود لازم و تکلیف دانسته تا هر چند اندک سهم خود را در اعتلای نقشه برداری ادا نمایم. بدین لحاظ با تکیه بر تجربیات گذشته خود که بیش از 25 سال در زمینه اکثر علوم و گرایش های نقشه برداری می باشد مطالب علمی و تجربی مرتبط با علم و فن نقشه برداری و علوم ژئوماتیک، در اختیار همکاران، فعالان و علاقمندان قرار می¬گیرد. و در این راستا از دانش و تجربه سایر همکاران نیز بهره مند خواهیم شد.
مطالبی که در این پست قرار می¬گیرد شامل : ژئودزی ، ژئودینامیک ، نقشه برداری زمینی ، نقشه برداری زیر زمینی ، میکرو ژئودزی ، مسیر ، کاداستر، GPS، RS ، GIS و کارشناسی دادگستری و... خواهد بود و جهت اهتمام هر چه بیشتر ، نظرات همه خوانندگان و همکاران برای اینجانب بسیار ارزشمند خواهد بود.
با احترام؛ جمشید عبدالهیان

بایگانی

نویسندگان

پیوندها

تصاویر برگزیده

شبکه های اجتماعی